Ιδιόφωνα: Σήμαντρα

Τα σήμαντρα, ξύλινα (φορητά ή μονίμως κρεμασμένα) και σιδερένια,εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται παράλληλα με τις καμπάνες στα μοναστήρια (Άγιον Όρος, Μετέωρα και αλλού) για να καλούνται οι μοναχοί στις διάφορες ακολουθίες.

                        

                                                        Χειροσήμαντρο. 

                                                           Μονή Μεγίστης Λαύρας, Άγιον Όρος

Σιδερένια σήμαντρα, 18ος αι.

Ιδιόφωνα: Ηχητικά Αντικείμενα

Τα αντικείμενα αυτά (παιδικές σφυρίχτρες, μπουρού, λαλίτσες, σήμαντρα, κ.α.), χρησιμοποιούνται για τον ήχο που δίνουν σ' ένα ευρύ φάσμα εκδηλώσεων, από τη μαγεία και τη θρησκεία ως την καθημερινή ζωή και το παιχνίδι. Η εθνικομουσικολογία τα μελετά με το ίδιο ενδιαφέρον που επιδεικνύει και για τα μουσικά όργανα, καθώς συχνά μας οδηγούν στις ρίζες του έντεχνου ήχου.

Στα ηχητικά αντικείμενα συμπεριλαμβάνεται η τζαμάλα, ρυθμικό όργανο που συνοδεύει τα κάλαντα του δωδεκαημέρου των Χριστουγέννων στις Καστανιές της Θράκης και η ροκάνα, ξύλικο κρόταλο, παιχνίδι μικρών και μεγάλων ιδιαίτερα τις ημέρες της Αποκριάς. Παλαιότερα τη χρησιμοποιούν για ν΄αναγγείλουν τις εκκλησιαστικές ακολουθίες.

                  

                              Ξύλινη ροκάνα.                                        Μπουρού ή κόχυλας

                Μονή Σταυρονικήτα, Άγιον Όρος

Πήλινες λαλίτσες

Ιδιόφωνα: Νομίσματα

Στον χορό, η περιοδική ρυθμική κίνηση μεταμορφώνει τα νομίσματα, που συνιστούν στοιχεία των κοσμημάτων της ελληνικής φορεσιάς, σε ένα ευαίσθητο «μουσικό όργανο» το οποίο ακολουθεί ρυθμικά τους χορευτικούς σχηματισμούς. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν οι αντρικοί χοροί και φορεσιές στο δρώμενο της Μπούλας, που τελείται τις τελευταίες μέρες της Αποκριάς στη Νάουσα.

Νομίσματα σε νυφική φορεσιά 

της Αττικής.

Νομίσματα κρεμασμένα στο στήθος των 

φουστανελλάδων, στο εθιμικό δρώμενο «Μπούλες».

Νάουσα Μακεδονίας.

Ιδιόφωνα: Μασούρ-Πλεξίδες - Σουργούτ

Οι μασούρ-πλεξίδες (στολίδια σε γυναικείες φορεσιές της Αττικής, Σαλαμίνας, κ.α.), καθώς και το σουργούτ (στολίδι στον κεφαλόδεσμο της γυναικείας φορεσιάς των Καπουτζήδων Θεσσαλονίκης) λειτουργούν ως ρυθμικό μουσικό όργανο, συνοδεύοντας το βάδισμα και τον χορό με τον λεπτό, «ασημένιο» τους ήχο.

Μασούρ-πλεξίδες σε φορεσιά Αττικής.

Μουσείο Μπενάκη Αθήνα.

Σουργούτ, σε κεφαλόδεσμο γυναικείας φορεσιάς

 Δρυμού Θεσσαλονίκης.

Ιδιόφωνα: Ζίλια - Κουτάλια - Τρίγωνο - Μασιά

Τα ζίλια (μεταλλικά κύμβαλα), τα ξύλινα κουτάλια, τα ποτήρια του κρασιού ή του ούζου και το κομπολόι που τρίβεται μ' ένα ποτήρι κρασιού, αποτελούν όργανα ρυθμικής συνοδείας, μόνα τους ή με άλλα μελωδικά όργανα, για το τραγούδι και το χορό.

Μπρούντζινα επινικελωμένα ζίλια.

 Ανάλογο ρόλο παίζουν το τρίγωνο και η μασιά - απλή μασιά για το τζάκι, που τα σκέλη της καταλήγουν σε κύμβαλα (ζίλια). Στις μέρες μας παίζονται κυρίως από τα παιδιά για να συνοδεύσουν τα κάλαντα του δωδεκαημέρου των Χριστουγέννων. Η μασιά παίζεται πλέον μόνο στη Θράκη (Ορεστιάδα, Διδυμότειχο).

                 

                 Σιδερένια Μασιά.                 Ξύλινα κουτάλια.                   Ποτηράκια του κρασιού.

              Διδυμότειχο Θράκης.            Τρόποι παιξίματος.

Τρίγωνο και ζίλια.

Κάλαντα στο Μέτσοβο.

Ιδιόφωνα: Σφαιρικά κουδούνια

Ο μαγικός - αποτρεπτικός ρόλος του κουδουνιού επιβιώνει στα μικρά σφαιρικά κουδουνάκια που χρησιμοποιούνται στη χριστιανική λατρεία (στα άμφια του δεσπότη, στα θυμιατά ή στις εικόνες των αναστενάρηδων).

Ως «μουσικά όργανα», τα κουδούνια αυτά λειτουργούν στο παραδοσιακό δοξάρι της αχλαδόσχημης λύρας (Κρήτη, Δωδεκάνησα), συνοδεύοντας ρυθμικά, αλλά και με τη χροιά του ήχου τους, τη μελωδία. Ανάλογη λειτουργία επιτελούν κρεμασμένα σε τουμπελέκια ή, παλιότερα, σε νταούλια, όπως και στο ηχητικό αντικείμενο χελιδόνα, που συνοδεύει τα κάλαντα της 1ης Μαρτίου για τον ερχομό της Άνοιξης.

                         

Σφαιρικά κουδουνάκια στο ηχητικό αντικείμενο                      Ασημένια σφαιρικά κουδουνάκια σε

             «χελιδόνα», Αγριανή Σερρών.                             αναστενάρικη εικόνα. Αγία Ελένη Σερρών.

Πήλινο τουμπελέκι Διδυμότειχου Θράκης,

με σφαιρικά κουδουνάκια.

Ιδιόφωνα: Κουδούνια

Γνωστό στους αρχαίους πολιτισμούς, το κουδούνι ήταν αρχικά ένα φυλαχτό για τα ζώα και τους ιερούς χώρους. Αργότερα, αυτή η αποτρεπτική του ιδιότητα ατονεί και γίνεται κυρίως ποιμενικό εργαλείο: βοηθάει τον τσοπάνη στη δουλεία του και του δίνει χαρά με τον ήχο του.
 Η επιλογή και ο συνδυασμός των κατάλληλων κουδουνιών (αρμάτωμα του κοπαδιού) είναι βασικό μέλημα των τσοπάνηδων, μία τέχνη που απαιτεί γνώση και ευαισθησία, ενώ συχνά «συντονίζουν» τη φλογέρα τους με τον ήχο των κουδουνιών του κοπαδιού. Επίσης, το κουδούνι καλεί τους πιστούς στην εκκλησία ή ειδοποιεί για τον ερχομό κάποιου επισκέπτη.

Τα ελληνικά κουδούνια είναι σφυρήλατα (από λαμαρίνα) ή χυτά (από μπρούντζο). Τους δίνουν τον ήχο (τα σκαλίζουν ή τα ξεφωνίζουν) είτε με ειδική σφυρηλάτηση - χαρακιές στο κάτω μέρος (στα σφυρήλατα) - είτε με λιμάρισμα της εξωτερικής επιφάνειας γύρω στα χείλη (στα χυτά).

Τα μεγάλα κουδούνια αποτελούν εξάρτημα στις ζωομορφικές μεταμφιέσεις του δωδεκαημέρου των Χριστουγέννων ή των Αποκρεώ σε ορισμένα έθιμα για την καλοχρονιά και την γονιμότητα, όπου επανακτούν τον αποτρεπτικό τους ρόλο, αλλά λειτουργούν επίσης και ως μουσικά όργανα.

                    

                   Κουδούνια κρεμασμένα στη μέση                        Διάλεγμα κουδουνιών σε παζάρι

            των «Γέρων» στο καρναβάλι της Σκύρου.                                   της Λάρισας.

Κατασκευή χυτών κουδουνιών, Γιάννενα.